تبلیغات
از انتظار تا فرج - حکومت اسلامی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله - پی نوشت ها
 

 

پی نوشت ها:

1. درباره نظریات و تئوری های مربوط به توسعه و توسعه نیافتگی ر.ک: یوسف نراقی، توسعه و کشورهای توسعه نیافته (مطالعه تحلیلی از جنبه های نظری - تاریخی توسعه نیافتگی)، (چاپ دوم: تهران شرکت سهامی انتشار،، 1373) و احمد ساعی، درآمدی بر شناخت مسائل اقتصادی - سیاسی جهان سوم (سیاست، قدرت و نابرابری)، (تهران، نشر قومس، 1374).

2. عباس حاج فتحعلی ها، توسعه تکنولوژی (تهران، انتشارات دانشگاه، علامه طباطبایی، 1372). ص 9 به نقل از: مایکل تودارو، توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترجمه غلامعلی فرجادی، (سازمان برنامه و بودجه، 1363).

3. همان، ص 10 به نقل از: علی اسدی، «توسعه برجاده تکنولوژی می تازد»، مجله تدبیر، شماره 3، مرداد 1369.

4. محمود سریع القلم، «اصول ثابت توسعه »، مجله اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره 20، فروردین و اردیبهشت 1369.

5. همان، «نظریه انسجام درونی » مجله نامه فرهنگ، شماره 13، ص 101 و 108.

6. عبدالعلی قوام، سیاستهای مقایسه ای (تهران: انتشارات سمت، 1373) ص 106-107.

7. همایون الهی، امپریالیسم و عقب ماندگی (تهران، نشر قومس، 1367) و با استفاده از تقریرات درس ایشان در مؤسسه آموزش عالی باقرالعلوم علیه السلام.

8. ماکس وبر، اخلاق پروتستان و روح سرمایه داری، ترجمه عبدالمعبود انصاری (چاپ دوم: تهران سمت، 1371).

9. سیدمحمدباقر صدر، سنت های تاریخ در قرآن (تفسیر موضوعی)، ترجمه دکتر سیدجمال موسوی اصفهانی (قم، انتشارات جامعه مدرسین، بی تا).

10. رعد (13) آیه 11.

11. مائده(5) آیه 104.

12. یونس(10) آیه 78 و ر.ک: زخرف (43) آیه 22; بقره (2) آیه 170 و هود (11) آیه 62.

13. قصص (28) آیه 38.

14. غافر (40) آیه 29.

15. سیدمحمدباقر صدر، همان، ص 219.

16. همان، ص 223-226.

17. انشقاق (84) آیه 6.

18. سیدمحمدباقر صدر، همان، ص 200-236.

19. همان، ص 240-246.

20. درباره جاهلیت ر.ک: قرآن کریم; نهج البلاغه، کتاب های لغت، مانند لسان العرب، المنجد و المفردات; دایرة المعارف ها ذیل واژه جاهلیت، از قبیل دایرة المعارف تشیع(جلد پنجم); منابع مربوط به تاریخ ادبیات عرب و تاریخ اسلام، از قبیل المفصل، تاریخ الادب العربی (العصر الجاهلی)، شرح المعلقات السبع و... .

21. ر.ک: رسول جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام (سیره رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم)، (تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد، 1373) ج 1، ص 73.

22. نظیر: آل عمران(3) آیه 144; احزاب (33) آیه 33 و محمد (47) آیه 25.

23. بهاءالدین خرمشاهی، دائرة المعارف تشیع، ج 5، ذیل واژه جاهلیت، ص 284 به نقل از: معجم احادیث الامام المهدی، ج 1، ص 44.

24. همان، به نقل از: محمدبن یعقوب کلینی، کافی، ج 8، ص 296.

25. همان، به نقل از: علامه شعرانی، نثر طوبی، ص 69.

26. رسول جعفریان، همان، ص 74.

27. بهاء الدین خرمشاهی، همان، ص 281.

28. همان، ص 281; از جمله وی به آیه 63 سوره فرقان استناد کرده است.

29. اصل حدیث چنین است: «انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق » (نهج الفصاحه ، ترجمه ابوالقاسم پاینده (انتشارات جاویدان، 1360) ص 191، حدیث 944).

30. نهج الفصاحه، ص 278، حدیث 1319.

31. امیر سلمانی رحیمی، «کلامی در معنی واژه جاهلیت »، مجله کیهان فرهنگی، سال 1376، شماره 18، ص 17 به نقل از: عمر فروخ، تاریخ الادب العربی، ج 1، ص 73.

32. همان به نقل از: شوقی ضیف، تاریخ الادب العربی (عصر جاهلی)، ترجمه علیرضا ذکاوتی (تهران، انتشارات امیرکبیر، 1364) ص 46. تفصیل ادله مذکور را در مقاله محققانه امیرسلمانی رحیمی بخوانید.

33. رسول جعفریان، همان، ص 75 به نقل از: جواد علی، المفصل، ج 1، ص 40.

34. همان به نقل از: بلاشر، تاریخ الادب العربی، ج 1، ص 47.

35. آل عمران(3) آیه 154.

36. مائده(5) آیه 50.

37. احزاب (33) آیه 33.

38. فتح (48) آیه 26.

39. زمر(39) آیه 3.

40. جاثیه(45) آیه 24.

41. انعام (6) آیه 100 و صافات(37) آیه 158.

42. انعام (6) آیات 100 و 101; نحل (16) آیه 57 و نجم (53) آیات 21 به بعد.

43. نجم (53) آیات 18 و 19.

44. نوح (71) آیه 23.

45. بقره(2) آیه 173 و مائده(5) آیه 3.

46. بقره (2) آیه 200.

47. همان، آیه 197.

48. نساء (4) آیه 11.

49. انعام (6) آیات 137 و 151; اسراء (17) آیه 31 و تکویر(81) آیه 8.

50. بقره(2) آیه 229 و برای اطلاع از موارد دیگری از احکام جاهلی ر.ک: بهاءالدین خرمشاهی، همان.

51. آل عمران (3) آیه 103.

52. غلامحسین زرگری نژاد، تاریخ صدر اسلام (عصر نبوت)، (تهران، انتشارات سمت، 1378) ص 172 به نقل از: تفسیر الطبری، ج 4، ص 25.

53. نهج البلاغه، ترجمه دکتر سیدجعفر شهیدی، بخشی از خطبه 26.

54. قریش(106) آیات 3 و 4.

55. [آیة الله] سیدعلی خامنه ای، درسهائی از نهج البلاغه (بی جا، انتشارات سیدجمال، بی تا)، ص 52-75.

56. ر.ک: ابونصر فارابی، السیاسة المدینه، تحقیق فوزی متری نجار (بیروت، دارالمشرق، بی تا) ص 101. عبارت وی چنین است: «فان کل رئاسة جاهلیة اما ان یکون القصدبها التمکن من الضروری و اما الیسار و اما التمتع باللذات و اما الکرامة و الذکر و المدیح و اما الغلبة و اما الحریة.»

هم چنین ر.ک: ابونصر فارابی، الملة و نصوص اخری (بیروت، دارالمشرق، 1986م) ص 43 و 55 ; ابونصر فارابی، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، تحقیق ابوملحم(بیروت، دارالهلال، 1995م) و ترجمه آن با عنوان: اندیشه های اهل مدینه فاضله، ترجمه سیدجعفر سجادی(تهران، انتشارات طهوری، 1361).

57. مائده(5) آیه 90.

58. انعام (6) آیه 140.

59. نحل (16) آیه 125.

60. بقره (2) آیه 48.

61. لقمان (31) آیه 18.

62. اسراء (17) آیه 34.

63. آل عمران (3) آیه 134.

64. همان، آیه 16.

65. «هذا سحر مبین » (احقاف(46) آیه 7) ; «و یقولوا ائنا لتارکوا الهتنا لشاعر مجنون » (صافات (37) آیه 36); «قال اساطیر الاولین » (قلم (68) آیه 15) و «لاتسمعوا لهذا القرآن و الغوفیه » (فصلت (41) آیه 26).

66. در قرآن کریم آمده است: «و لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه باس شدید و منافع للناس و لیعلم الله من ینصره و رسله بالغیب ان الله قوی عزیز»; (حدید (57) آیه 25).

67. دستور الهی در این زمینه چنین است: «و اعدوا لهم ما استطعتم من قوة و من رباط الخیل ترهبون به عدوا الله و عدوکم »(انفال (8) آیه 60).

68. برای مطالعه حوادث تاریخ اسلام ر.ک: ابن هشام، السیرة النبویه (بیروت، دارالمعرفه); بلاذری، فتوح البلدان (بیروت، 1978 م.); همان، انساب الاشراف (بیروت، 1400 ق) و مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر (بیروت، دارالاندلس).

69. جمعه (62) آیه 2.

70. اعراف (7) آیه 157; «... لیضع عنهم اصرهم و الاغلال التی کانت علیهم ».

71. بقره (2) آیه 190.

72. مائده (5) آیه 8.

73. انعام (6) آیه 108.

74. ر.ک: نحل (16) آیات 24-44; قصص (28) آیات 7-13 و 23 - 27 (درباره دختران شعیب و موسی); آل عمران (3) آیات 37-39 (در باره مریم، زکریا و مائده بهشتی) و ممتحنه (60) آیه 12 (درباره بیعت پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم و زنان).

75. ر.ک: سیداحمد موثقی، جنبشهای اسلامی معاصر (تهران، سمت، 1374) ص 20-23 به نقل از: ابوالاعلی مودودی، خلافیت و ملوکیت، ترجمه خلیل احمد حامدی (پاوه، انتشارات بیات، 1405ق) ص 187 - 209.

76. ابن باجه اندلسی، تدبیر المتوحد، تحقیق معن زیاده(بیروت، دارالفکر الاسلامیه، 1398 ق) ص 43 و 44.

77. مرتضی مطهری، مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی (انتشارات صدرا) ص 21.

78. بقره (2) آیه 201